Verlating/instabiliteit
Het schema Verlating/instabiliteit is een diepe en blijvende overtuiging dat:
«Belangrijke mensen in mijn leven zijn instabiel, onbetrouwbaar of onvoorspelbaar, en zullen me uiteindelijk verlaten of niet beschikbaar zijn.»
Iemand met dit schema verwacht doorgaans op een diep psychologisch niveau:
- Dat belangrijke mensen in hun leven instabiel zullen zijn
- Dat hun relaties instabiel en onbetrouwbaar zullen zijn
- Dat ze uiteindelijk alleen of verlaten zullen worden
- Dat ze geen stabiele emotionele steun en veiligheid zullen hebben
1) Diepe overtuigingen bij het schema Verlating/instabiliteit
Dit schema gaat meestal gepaard met deze innerlijke boodschappen:
- «Iedereen verlaat me uiteindelijk.»
- «Geen relatie houdt stand.»
- «Als ik dichtbij kom, word ik zeker verlaten.»
- «Ik verdien geen stabiele liefde.»
- «Alles is tijdelijk en verdwijnt.»
- «Als ik van iemand houd, verlies ik die persoon zeker.»
📌 Belangrijke noot:
Soms weet iemand rationeel dat de huidige relaties stabiel zijn, maar van binnen zegt het nog:
«Dit is ook tijdelijk… het verdwijnt vroeg of laat.»
2) Praktische gevolgen van Verlating/instabiliteit in het leven
Dit schema kan zich op verschillende terreinen uiten:
In romantische relaties
- Intense angst voor afwijzing en verlating
- Overmatig vastklampen aan de partner
- Voortdurend de loyaliteit en toewijding van de partner testen
- Extreme gevoeligheid voor signalen van afwijzing (late antwoorden, gedragsverandering)
- Angst voor intimiteit en nabijheid (want nabijheid = groter risico op verlating)
In vriendschappen en gezin
- Voortdurende zorg vrienden te verliezen
- Relaties tot elke prijs in stand houden
- Angst voor conflict (want dat kan tot een breuk leiden)
- Onveiligheid in gezinsrelaties
In de relatie met jezelf
- Chronische angst over de toekomst van relaties
- Constant gevoel van onveiligheid
- Moeite om anderen te vertrouwen
- Angst voor afhankelijkheid
Op het werk
- Zorgen over het verliezen van baan of positie
- Moeite om collega’s te vertrouwen
- Angst voor verandering en instabiliteit
3) Signalen van het schema Verlating/instabiliteit
Als meerdere van deze punten bekend aanvoelen, is dit schema waarschijnlijk actief:
- Intense angst om alleen gelaten te worden
- Overmatig vastklampen in relaties
- Voortdurend de loyaliteit van anderen testen
- Extreme gevoeligheid voor signalen van afwijzing of desinteresse
- Angst voor intimiteit en nabijheid
- Constante angst over de toekomst van relaties
- Moeite om anderen te vertrouwen
- Constant gevoel van onveiligheid in relaties
- Angst voor conflict (want dat kan tot een breuk leiden)
4) Wortels van Verlating/instabiliteit
Dit schema ontstaat meestal wanneer een kind herhaaldelijk ervaart:
1) Verlies van ouders of belangrijke mensen
- Overlijden van een ouder of belangrijke persoon
- Scheiding of uit elkaar gaan van ouders
- Verlaten worden door één ouder
2) Instabiele of onbetrouwbare ouders
- Ouders met psychische problemen (depressie, bipolaire stoornis)
- Verslaafde ouders
- Ouders met onvoorspelbaar gedrag
3) Omgevingsinstabiliteit
- Frequente verhuizingen
- Voortdurende veranderingen in het leven
- Stressvolle en onveilige omgeving
4) Voortdurende afwijzing of verwaarlozing
- Afwijzing door ouders of leeftijdsgenoten
- Voortdurende verwaarlozing
- Het gevoel niet geliefd te zijn
5) Traumatische ervaringen
- Misbruik of verwaarlozing
- Pijnlijke scheidingen
- Verraad of afwijzing in belangrijke relaties
📌 Gevolg: Het kind trekt deze conclusie:
«Relaties zijn instabiel en ik word altijd verlaten.»
5) Copingstijlen bij Verlating/instabiliteit
In schematherapie zijn er drie copingstijlen: Overgave, Vermijding, Overcompensatie.
Dit schema kan in elke stijl anders zichtbaar zijn:
A) Overgave
De persoon herhaalt onbewust hetzelfde patroon.
Voorbeelden:
- Gaat instabiele relaties aan en blijft erin
- Klamp zich overmatig aan de partner vast
- Verdrait ongepast gedrag uit angst voor verlating
- Angst voor conflict en het uiten van behoeften
B) Vermijding
Om de pijn van «verlating» niet te voelen, vermijdt de persoon relaties.
Voorbeelden:
- Diepe en intieme relaties vermijden
- Oppervlakkige en kortstondige relaties
- Angst voor afhankelijkheid
- Relaties beëindigen voordat de ander vertrekt
C) Overcompensatie
De persoon probeert het gevoel van onveiligheid te compenseren via controle of druk.
Voorbeelden:
- Overmatige controle over de partner
- Voortdurend garanties van loyaliteit eisen
- Relaties voortdurend testen
- Angst omzetten in woede: «Als jij mij verlaat, verlaat ik jou eerst!»
Dit schema verbergt doorgaans een diepe behoefte aan **hechtingsveiligheid, stabiele en betrouwbare relaties, en de ervaring dat «je op iemand kunt rekenen».»