Terk Edilme/İstikrarsızlık
Terk Edilme/İstikrarsızlık şeması şu derin ve kalıcı inançtır:
“Hayatımdaki önemli kişiler istikrarsız, güvenilmez veya öngörülemezdir; eninde sonunda beni terk eder veya ulaşılmaz olurlar.”
Bu şeması olan kişi, derin psikolojik düzeyde genellikle şunu bekler:
- Hayatındaki önemli kişilerin istikrarsız olacağını
- İlişkilerinin istikrarsız ve güvenilmez olacağını
- Eninde sonunda yalnız bırakılacağını veya terk edileceğini
- İstikrarlı duygusal destek ve güvenceye sahip olmayacağını
1) Terk Edilme/İstikrarsızlık şemasıyla ilişkili derin inançlar
Bu şemaya genellikle şu iç mesajlar eşlik eder:
- “Herkes eninde sonunda beni terk eder.”
- “Hiçbir ilişki sürmez.”
- “Yakınlaşırsam kesinlikle terk edilirim.”
- “İstikrarlı sevgiyi hak etmiyorum.”
- “Her şey geçicidir ve yok olur.”
- “Birini seversem kesinlikle kaybederim.”
📌 Önemli not:
Kişi aklıyla mevcut ilişkilerinin istikrarlı olduğunu bilebilir; yine de derinden şunu der:
“Bu da geçici… er ya da geç yok olacak.”
2) Terk Edilme/İstikrarsızlığın yaşamda pratik sonuçları
Bu şema birkaç alanda görülebilir:
Romantik ilişkilerde
- Reddedilme ve terk edilme korkusu
- Partnere aşırı yapışma
- Sadakat ve bağlılığı sürekli test etme
- Red işaretlerine aşırı duyarlılık (geç yanıt, davranış değişikliği)
- Yakınlık korkusu (çünkü yakınlık = daha büyük terk riski)
Arkadaşlık ve ailede
- Arkadaşları kaybetme kaygısı
- İlişkileri her bedelle sürdürme çabası
- Çatışma korkusu (ilişkinin bozulmasına yol açabilir)
- Aile ilişkilerinde güvensizlik
Kendilikle ilişkide
- İlişkilerin geleceğine dair kronik kaygı
- Sürekli güvensizlik
- Başkalarına güvenmekte zorluk
- Bağımlılık korkusu
İş yerinde
- İşini veya konumunu kaybetme kaygısı
- Meslektaşlara güvenmekte zorluk
- Değişim ve istikrarsızlık korkusu
3) Terk Edilme/İstikrarsızlık şemasının belirtileri
Birkaçı tanıdık geliyorsa bu şema muhtemelen aktiftir:
- Yalnız bırakılma korkusu
- İlişkilere aşırı yapışma
- Başkalarının sadakatini sürekli test etme
- Red veya ilgisizlik işaretlerine aşırı duyarlılık
- Yakınlık korkusu
- İlişkilerin geleceğine dair sürekli kaygı
- Başkalarına güvenmekte zorluk
- İlişkilerde sürekli güvensizlik
- Çatışma korkusu (ilişkinin bozulmasına yol açabilir)
4) Terk Edilme/İstikrarsızlığın kökleri
Bu şema genellikle çocuk şunları sürekli yaşadığında oluşur:
1) Ebeveyn veya önemli kişilerin kaybı
- Bir ebeveynin veya önemli kişinin ölümü
- Ebeveynlerin boşanması veya ayrılması
- Bir ebeveyn tarafından terk edilme
2) İstikrarsız veya güvenilmez ebeveynler
- Psikolojik sorunları olan ebeveynler (depresyon, bipolar bozukluk)
- Bağımlı ebeveynler
- Öngörülemez davranışlı ebeveynler
3) Çevresel istikrarsızlık
- Sık taşınma
- Yaşamda sürekli değişim
- Stresli ve güvensiz ortam
4) Sürekli reddedilme veya ihmal
- Ebeveynler veya akranlar tarafından reddedilme
- Sürekli ihmal
- Sevilmeme hissi
5) Travmatik yaşantılar
- İstismar veya ihmal
- Acı verici ayrılıklar
- Önemli ilişkilerde ihanet veya reddedilme
📌 Sonuç: Çocuk şu sonuca varır:
“İlişkiler istikrarsızdır ve ben her zaman terk edileceğim.”
5) Terk Edilme/İstikrarsızlık için başa çıkma stilleri
Şema terapide üç başa çıkma stili vardır: Teslimiyet, Kaçınma, Aşırı telafi.
Bu şema her stilde farklı görünür:
A) Teslimiyet
Kişi farkında olmadan aynı kalıbı tekrarlar.
Örnekler:
- İstikrarsız ilişkilere girer ve kalır
- Partnere aşırı yapışır
- Terk edilme korkusuyla uygunsuz davranışlara katlanır
- Çatışmadan ve ihtiyaç dile getirmekten korkar
B) Kaçınma
“Terk edilme” acısını hissetmemek için ilişkilerden kaçar.
Örnekler:
- Derin ve yakın ilişkilerden kaçınma
- Yüzeysel ve kısa süreli ilişkiler
- Bağımlılık korkusu
- Karşı taraf bırakmadan ilişkiyi bitirme
C) Aşırı telafi
Kişi güvensizliği kontrol veya baskıyla telafi etmeye çalışır.
Örnekler:
- Partneri aşırı kontrol
- Sadakat güvencelerini sürekli isteme
- İlişkileri sürekli test etme
- Korkuyu öfkeye çevirme: “Sen beni bırakırsan ben seni önce bırakırım!”
Bu şema genellikle bağlanma güvenliği, istikrarlı ve güvenilir ilişkiler ve “birine güvenebilirim” yaşantısı ihtiyacını gizler.