Sosyal İzolasyon/Yabancılaşma
Sosyal İzolasyon/Yabancılaşma şeması şu derin ve kalıcı inançtır:
“Başkalarından farklıyım, hiçbir gruba veya topluluğa ait değilim ve her zaman bir ölçüde dairenin dışında kalırım.”
Bu şeması olan kişi, derin psikolojik düzeyde genellikle şunu bekler:
- Gruplarda “tuhaf” ve “farklı” görünmeyi
- Hiçbir yerde tam aidiyet, rahatlık veya kabul hissetmemeyi
- Başkalarının “birbirine benzer”, kendisinin ise “garip istisna” olmasını
- Eninde sonunda reddedilmeyi, göz ardı edilmeyi veya kenara itilmeyi
1) Sosyal İzolasyon/Yabancılaşma şemasıyla ilişkili derin inançlar
Bu şemaya genellikle şu iç mesajlar eşlik eder:
- “Başkaları gibi değilim; bende veya hayatımda beni ayıran bir şey var.”
- “Gerçekten hiçbir yere ait değilim.”
- “Hiçbir grup/çevre benim gibi birini ciddiye almaz veya kabul etmez.”
- “Başkalarıyla eşit hissedemem; ya çok üstteyim ya çok altta.”
- “Bir gruba katılsam bile yalnızlık ve yabancılaşma hissederim.”
📌 Önemli not:
Kişi dışarıdan sosyal veya başarılı görünebilir; yine de derinden şunu der:
“Burada yalnızca rol yapıyorum… gerçekten onlardan biri değilim.”
2) Sosyal İzolasyon/Yabancılaşmanın yaşamda pratik sonuçları
Bu şema birkaç alanda görülebilir:
Sosyal ilişkiler ve arkadaşlıkta
- Arkadaş veya meslektaşlarla gerçek yakınlık hissetmekte zorluk
- Gruplarda “üye” değil “gözlemci” hissi
- Çevrede çok kişi olsa bile “referans grup” veya “kabile” yoksunluğu
- Toplantı, grup veya ortak etkinliklerden erken çekilme
Aile ve akrabalarda
- Ailede yabancı hissi: “Hep farklıydım”
- Değerlerin, ilgilerin veya iç dünyanın ailenin geri kalanıyla “uymaması”
- Aile toplantılarında görülmeme veya anlaşılmama
Kendilikle ilişkide
- “Yalnız” veya “farklı” kimliğinin benlik tanımının merkezine oturması
- Bu şemanın başkalarıyla (ör. Kusurluluk/Utanç) birleşmesi: “Farklıyım çünkü bende bir sorun var”
- Kimlik karmaşası, “hiçbir yer evim değil” hissi
İş, eğitim ve toplumda
- İş, üniversite, kent veya ülkede yabancılaşma
- Kendini “çoğunlukla” karşılaştırıp sisteme uymama hissi
- Başkalarından ayrı hissettiği için sosyal ağ kurmakta zorluk
3) Sosyal İzolasyon/Yabancılaşma şemasının belirtileri
Birkaçı tanıdık geliyorsa bu şema muhtemelen aktiftir:
- İnsanların arasındayken bile içten “yalnız” veya “tuhaf” hissedersiniz
- Kişilik, görünüm, sınıf, kültür, ilgi veya inançta çoğunlukla “uymadığınızı” hissedersiniz
- “Uymam” diye büyük toplantılardan veya yeni gruplardan kaçınırsınız
- Gruplarda çoğunlukla sessiz dinleyicisinizdir, kendiliğinden etkileşime girmekte zorlanırsınız
- Grup üyeleri sizi daha iyi tanısa “onlardan biri olmadığınızı” göreceklerini düşünürsünüz
- En yakın ilişkilerde bile “karşı taraf dünyamı anlamıyor” hissedersiniz
4) Sosyal İzolasyon/Yabancılaşmanın kökleri
Bu şema genellikle çocuk veya ergen şunları sürekli yaşadığında oluşur:
1) Yeterli duygusal destek olmadan gerçek dış fark
- Çevreye göre kültür, dil, sınıf, din, etnisite, kent/ülke veya yaşam tarzı farkı
- “Uyum” yardımı olmadan göç, sık okul veya mahalle değişimi
- Fiziksel, bedensel veya psikolojik özellikler nedeniyle “anormal” hissetme (engellilik, nöroçeşitlilik vb.)
2) Red, alay veya zorbalık
- Okulda, akranlar arasında veya ailede alay
- “Başkaları gibi değilsin”, “tuhaf”, “uymuyorsun” mesajları
- Oyun, grup veya etkinliklerden dışlanma
3) Toplumdan kopuk bir aile
- Toplumun geri kalanından çekilmiş veya “ötekilere” kuşkulu bir aile
- Doğrudan veya dolaylı mesajlar: “Biz başkalarından farklıyız”, “Kimseye yaklaşma”
4) Sınırlı duygusal ve aile ilişkileri
- Çeşitli gruplar, arkadaşlıklar ve güvenli grup etkinlikleri yaşama fırsatı yok
- Aidiyet ihtiyacını yok sayarak ders/iş/göreve aşırı odak
📌 Sonuç: Çocuk şu sonuca varır:
“Başkalarından farklıyım ve gerçekten hiçbir yere ait değilim.”
5) Sosyal İzolasyon/Yabancılaşma için başa çıkma stilleri
Şema terapide üç başa çıkma stili vardır: Teslimiyet, Kaçınma, Aşırı telafi.
Bu şema her stilde farklı görünür:
A) Teslimiyet
Kişi farkında olmadan “yabancı/dairenin dışı” rolünü tekrarlar.
Örnekler:
- Kendiliğinden kenara oturur, gruplara katılmaz
- Davet edilse bile grupla özdeşleşmez
- İlişkileri sürdürür ama derinleştirmez; her zaman bir mesafe tutar
B) Kaçınma
“Yabancılaşma ve reddedilme”yi yeniden yaşamamak için sosyal durumlardan çekilir.
Örnekler:
- Parti, toplantı, grup dersi veya ortak etkinliklere gitmeme
- Sosyal ağ kurma çabası olmadan çok bireysel, yalıtık yaşam
- Sanal dünyaya, fanteziye, işe veya yalnız hobilere çekilme
C) Aşırı telafi
Kişi başkaları gibi olduğunu kanıtlamak için iç yaşantısından farklı davranır.
Örnekler:
- Herkes sevsin diye aşırı şaka
- Gerçek inançları gizleyerek gruba benzeme
- Kendini yerleştirmek için aşırı ev sahipliği
Bu şema genellikle aidiyet, bir grubun parçası olarak görülme ve olduğu gibi kabul edildiği grupları deneyimleme ihtiyacını gizler.