Onay Arayıcılık/Takdir Arayıcılık
Onay Arayıcılık/Takdir Arayıcılık şeması şu derin ve kalıcı inançtır:
“Değerim ve güvenliğim başkalarının tepkilerine bağlıdır; biri olduğumu hissetmek için onay, övgü veya ilgi almalıyım.”
Bu şeması olan kişi, daha derin psikolojik düzeyde genellikle şunu bekler:
- Özsaygısının içeriden (kendi eğilim ve inançları) çok dışarıdan (başkalarının tepkileri) beslenmesini
- Onay veya takdir olmadan boş veya değersiz hissetmeyi
- “Uymak” veya sevilmek için kendini başkalarının standartlarına uydurmayı
- Statü, görünüm, başarı veya toplumsal kabulün değer hissinin ana yolu olmasını
1) Onay Arayıcılık/Takdir Arayıcılık şemasıyla ilişkili derin inançlar
Bu şemaya genellikle şu iç mesajlar eşlik eder:
- “Başkaları onaylamazsa bende bir eksik vardır.”
- “Doğru olup olmadığını bilmek için başkalarının ne dediğini görmeliyim.”
- “Değerim başkalarının görüşüne bağlı.”
- “İlgi almazsam sanki yokum.”
- “Sevilmek için çekici, başarılı veya kabul edilebilir olmalıyım.”
- “Gerçek benliğim yetmez; bir şey sergilemeliyim.”
📌 Önemli not:
Kişinin gerçek başarı ve nitelikleri olabilir; içeride yine de şunu der:
“Bunların değeri ancak başkaları görüp onayladığında vardır.”
2) Onay Arayıcılık/Takdir Arayıcılığın yaşamda pratik sonuçları
Bu şema birkaç alanda görülebilir:
Romantik ilişkilerde
- İlişkide güvende hissetmek için partnerin onayı ve ilgisine ağır bağımlılık
- İlgi çekmek veya ilişkiyi tutmak için kendini (görünüm, görüş, davranış) değiştirme
- İlgisizlik, soğukluk veya eleştiriye aşırı duyarlılık
- “Yeterince çekici veya iyi değilse” reddedilme korkusu
Arkadaşlık ve gruplarda
- “Uymak” ve kabul edilmek için aşırı kaygı
- Gruba göre rol ve görüş değiştirme; yetersiz “gerçek benlik” hissi
- Görünüm, mizah veya başarıyla sürekli onay arama
- Biri ilgi veya övgü vermeyince yok sayılmış veya değersiz hissetme
Kendilikle ilişkide
- Başkalarının görüşü veya onayı olmadan karar vermekte zorluk
- Dalgalanan özsaygı: onayla yüksek, eleştiri veya ilgisizlikle düşük
- İlgi kazanma aracı olarak görünüm, toplumsal statü, para veya başarıya aşırı kaygı
- Övecek veya onaylayacak kimse yokken boşluk
İş ve sanal alanda
- İç tatmin için değil övgü ve takdir için çok çalışma
- Patron ve meslektaşların olumsuz geribildirimine veya ilgisizliğine duyarlılık
- Onay ve beğeni için sosyal medyada yaşam, başarı veya görünüm sergileme
- “Hep sergilenmekten” yorgunluk
3) Onay Arayıcılık/Takdir Arayıcılık şemasının belirtileri
Birkaçı tanıdık geliyorsa bu şema muhtemelen aktiftir:
- İyi hissetmek için sürekli başkalarından onay ararsınız
- Uymak veya sevilmek için kendinizi (görüş, görünüm, davranış) değiştirirsiniz
- İlgi ve övgü aracı olarak görünüm, statü, para veya başarıya aşırı kaygı
- Başkalarının görüşü veya onayı olmadan karar vermekte zorluk
- Biri eleştirince veya ilgi göstermeyince güçlü etkilenirsiniz
- Değerinizin başkalarının tepkilerine bağlı olduğunu hissedersiniz
- İlginin merkezinde olmadığınızda silik veya önemsiz hissedersiniz
4) Onay Arayıcılık/Takdir Arayıcılığın kökenleri
Bu şema genellikle çocuk şunları sürekli yaşadığında oluşur:
1) Koşullu ilgi ve şefkat
- İlgi ve şefkat yalnızca “performans”, “güzellik”, “başarı” veya “iyi davranış” karşılığında verilir
- Çocuk öğrenir: “Görülmek için özel bir şey olmalı veya bir şey yapmalıyım”
- Olduğu gibi olmak yeterli sayılmaz
2) Ailede karşılaştırma veya rekabet
- Kardeşler veya başkalarıyla sürekli karşılaştırma; yalnızca “en iyi” övülür
- Çocuk değerli olmak için üstün olması veya ilgi çekmesi gerektiğine inanır
- Ebeveynlerin ilgisi için rekabet
3) Duygusal ihmal veya ilgisizlik
- Çocuk yeterince görülmemiş veya onaylanmamıştır
- Yetişkinlikte o eksikliği telafi için aşırı onay arayışı
- İnanç: “Daha çok parıldarsam sonunda görülürüm”
4) Görünüm, statü veya başkalarının görüşüne aşırı odaklı ebeveynler
- “Ne derler”, “onur”, “güzel olmak”a aşırı değer
- Çocuk değerin dış onaya bağlı olduğunu içselleştirir
- İçsel değer hissi gelişmez
5) Red veya aşağılanma yaşantısı
- “Uymadığı” için akranlar veya ebeveyn tarafından red
- Çocuk kendini değiştirerek veya ilgi çekerek yeniden reddi önlemeye çalışır
- O acının tekrarı korkusu; güvenlik için sürekli onay ihtiyacı
📌 Sonuç: Çocuk şu sonuca varır:
“Değerim ve güvenliğim başkalarının onayı ve ilgisine bağlıdır.”
5) Onay Arayıcılık/Takdir Arayıcılık için başa çıkma stilleri
Şema terapide üç başa çıkma stili vardır: Teslimiyet, Kaçınma, Aşırı telafi.
Bu şema her stilde farklı görünebilir:
A) Teslimiyet
Kişi farkında olmadan yaşamı başkalarının onayı ve ilgisini kazanmak üzerine kurar.
Örnekler:
- Her gruba uymak için kendini (görüş, görünüm, davranış) sürekli değiştirme
- İş, ilişki veya yaşam tarzını iç tatminden çok başkalarının övgüsü için seçme
- Yeterince onay veya ilgi alınca kaygı
- Karar ve değer hissi için başkalarının geribildirimine sürekli bağımlılık
B) Kaçınma
“Onay alamama” veya “görülmeme” acısını hissetmemek için değerlendirme veya ilgi içeren durumlardan kaçar.
Örnekler:
- Yargılanabileceği grup, sunum veya yerlerden kaçınma
- “Gerçekten görülme” ihtiyacı yaratmayan yüzeysel ilişkiler
- Kendini korumak için sosyal medya veya gruplarda düşük varlık
- İnceleme altında olmak demek olduğu için başarı veya öne çıkma korkusu
C) Aşırı telafi
Kişi kasıtlı olarak başkalarının onaylamamasını arar. Saldırgan veya kaba davranabilir ve sonunda bu davranışlarla ilgi çekmek ister.
Örnekler:
- Grupla aynı fikirde olsa bile her tartışmada karşı çıkmak
- Onay aramadığını kanıtlamak için sert veya kaba ton
- Olumsuz ilgi almak amacıyla alay ve hakaret
Bu şema genellikle içsel değer hissi, başkalarının görüşüne bağımlı olmadan öz-kabul ve onay veya ilgi olmasa bile güvenlik ihtiyacını gizler.